سبک نو

خبردنا: بحران آب یا بحران مدیریت منابع آب

admin
۲۵ بهمن ۱۳۹۶
8 views
صفر نظر
  • با وجود آنکه مسأله آب و میزان بارش نزولات جوی طی چند دهه اخیر همواره در دستور کار سیاستگذاران ارشد ایرانی قرار داشته طی چند سال گذشته به ویژه از سال ۱۳۹۳ به بعد مسأله آب با یک تغییر ماهیت اساسی به نام بحران آب در دستور کار سیاستگذاران و مسئولان ارشد ایران قرار گرفته است.
    در حالی که برخی مسئولان اجرایی کهگیلویه و بویراحمد مدعی هستند که این استان و یا برخی شهرهای آن در تنش آبی قرار دارند باید به صراحت گفت که استان و تمامی شهرها و روستاهای آن در حال حاضر (زمستان ۱۳۹۶) در بحران آب قرار دارند و در صورت توجه نشدن به سیاستگذاری مناسب تابستان و پاییز سال ۱۳۹۷ را با فاجعه آبی مواجه خواهیم شد.
    فرآیند تبدیل دغدغه آب به بحران و فاجعه را می‌ توان در نمودار زیر به خوبی مشاهده کرد:
    دغدغه ⇐ مسأله ⇐ مشکل ⇐ معضل ⇐ بحران ⇐ فاجعه
    برخی مؤلفه‌ های تاثیرگذار در نابسامانی ‌های کنونی در صنعت آب کشور و کهگیلویه و بویراحمد شامل موارد زیر است:
    اول – میزان بارش سالانه:
    اعلام آمار بارش سالانه ۱۱ میلیارد مترمکعب (مربوط به دوران بارش بالای ۷۰۰ میلیمتر) یکی از مؤلفه ‌های اساسی است که موجب شده مدیران کهگیلویه و بویراحمد از سیاستگذاری مناسب در صنعت آب خودداری کرده و با سهل انگاری نسبت به سیاستگذاری مناسب حوزه آب وضعیت کنونی را ایجاد کنند.
    دل ‌خوشی یا خوش‌ خیالی نسبت به بارش‌ های خوب و بلکه فراوان نزولات جوی (برف و باران) در دهه گذشته را می ‌توان عامل اصلی مغفول ماندن سیاستگذاری مناسب در مسائل آب کهگیلویه و بویراحمد دانست که پیامد این خوش ‌خیالی و نگاه به گذشته را اکنون در بحران آب استان به خوبی مشاهده می ‌کنیم.
    نباید فراموش کرد که سهم طبیعت و حیات وحش را باید از این میزان ادعا (۱۱ میلیارد مترمکعب) کسر کرد زیرا عملاً حجم گسترده‌ ای از این میزان بارش سهم طبیعت کهگیلویه و بویراحمد است که معمولاً در همان زمان بارش توسط طبیعت مورد استفاده و ذخیره قرار می ‌گیرد.
    بنابراین دل خوش کردن و برجسته ‌سازی ۱۱ میلیارد مترمکعب بارش سالانه کهگیلویه و بویراحمد را می‌ توان یک خودفریبی و پرده ‌ای سحرآمیز برای سیاستگذاران استان دانست که نتوانسته‌ اند آینده مسائل آب را پیش‌ بینی و سیاستگذاری کنند.
    دوم – مقایسه نفت و آب:
    مقایسه نفت و آب به عنوان ۲ استعداد بالقوه کهگیلویه و بویراحمد تا حد زیادی از اهمیت و جایگاه هر کدام از این ۲ منبع طبیعی و خدادادی استان کاسته و موجب گمراهی در انتخاب مسیر سیاستگذاری مناسب می شود.
    نباید فراموش کزد که در عصر کنونی آب و نفت چنان به یکدیگر مرتبط و وابسته شده ‌اند که در زمان کاهش یا کمبود یکی از این ۲ داشتن حجم فراوان آن دیگری نیز نمی‌ تواند جای خالی یا کمبود دیگری را جبران کند.
    برای کشف و استخراج نفت به آب فراوان نیاز است همان‌ گونه که برای کشف، استحصال و بهره‌ برداری از منابع آبی نیز به انرژی نفت و محصولات نفتی نیاز شدید داریم.
    سوم – برآورد قیمت آب:
    برآورد ارزش بارش‌ های کهگیلویه و بویراحمد دارای جلوه ای فریبنده است.
    قیمت آب آشامیدنی مردم کهگیلویه و بویراحمد به ویژه در حوزه گرمسیری و شهرستان گچساران را نمی‌ توان قیمتی مناسب دانست زیرا آب لوله ‌کشی شده که به مردم فروخته می ‌شود دارای ناخالصی ‌های بسیار است و مردم نیز مجبور به مصرف آن هستند البته با کمترین رضایت و مطلوبیت حاصل از مصرف آن.
    بسیاری از مردم کهگیلویه و بویراحمد به ویژه در مناطق گرمسیری استان برای تبدیل این آب به آب قابل آشامیدن مجبور به استفاده از دستگاه ‌های تصفیه و پرداخت هزینه ‌های زیادی هستند.
    بنابراین قیمت ارائه شده توسط مسئولان آب کهگیلویه و بویراحمد را می‌ توان قیمت آب لوله‌ کشی دانست که نیاز به تصفیه اساسی نیز دارد و آب آشامیدنی مناسبی محسوب نمی ‌شود.
    چهارم – وضعیت مصارف آب کهگیلویه و بویراحمد و نهادهای مسئول:
    کهگیلویه و بویراحمد دارای وضعیت خاصی است که سیاستگذاری همه ‌جانبه ‌ای را در حوزه آب نیاز دارد.
    سیاستگذاری آب کهگیلویه و بویراحمد بر نهادها و مؤلفه ‌های زیر استوار است:
    ۱- سازمان جهاد کشاورزی:
    سازمان جهاد کشاورزی به عنوان متولی بخش کشاورزی یکی از نهادهای ذینفع و بازیگران اصلی مسائل آب است که باید دارای سیاستگذاری خاص در حوزه آبیاری و کشاورزی باشد.
    با توجه به اینکه حدود ۷۰ درصد منابع آب ایران در بخش کشاورزی مصرف می ‌شود سازمان جهاد کشاورزی را می ‌توان مشترک پرمصرفی دانست که کارآمدی و اثربخشی مناسبی در حوزه آب از خود نشان نداده است.
    با وجود تمامی تلاش ‌ها در سازمان جهاد کشاورزی هنوز حجم بالایی از آب در این بخش به هدر می‌ رود و از یک سیاستگذاری مناسب و حتی اراده توانمند برای ساماندهی مسائل آب در این سازمان خبری نیست.
    سیاستگذاری سازمان جهاد کشاورزی باید مبتنی بر مؤلفه ‌های کارآمد در حوزه‌ های زیر باشد:
    *طراحی و اجرای شیوه ‌های نوین آبیاری، بازسازی و بهبود طرح ‌های آبیاری اجرا شده موجود که کهنه یا فرسوده شده ‌اند.
    *یکپارچه سازی و تسطیح اساسی زمین‌ های کشاورزی.
    *اصلاح بذرها و نهاده ‌های کشاورزی برای مطابقت با شرایط کم آبی.
    *تعریف و تعیین نوع محصولات و میزان کشت آنها در هر منطقه از استان ها.
    *تعریف و نظارت بر زمان کشت و نحوه داشت و برداشت محصولات کشاورزی برای کاهش مصرف آب در همه مراحل.
    *تهیه و اجرای طرح‌ های مشارکت کشاورزان در بهره ‌برداری از منابع آب با ایجاد تشکل ‌های آب‌ بران.
    ۲- شرکت‌ های آب و فاضلاب شهری و روستایی:
    شرکت ‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی که هر کدام دارای ساختار، تشکیلات و برنامه خاص خود در حوزه استحصال و عرضه آب به شهرها و روستاها هستند نقش مهم و تأثیرگذار در صنعت آب و مسائل وابسته به آن در حوزه اجتماعی و سیاسی دارند.
    سیاستگذاری آب به ویژه در بخش آب آشامیدنی در شهرها و روستاها به این ۲ شرکت سپرده شده است.
    امری که در کهگیلویه و بویراحمد با مشکلات و چالش‌ های بسیاری مواجه است.
    فشار اصلی در سیاستگذاری ‌های صنعت آب بر ۲ شرکت آب و فاضلاب است زیرا مسئولیت تهیه و عرضه آب سالم و بهداشتی بر عهده آنها گذاشته شده است.
    برخی جلوه‌ های ناکارآمدی سیاستگذاری شرکت‌ های آب و فاضلاب شهری و روستایی را می‌ توان در مؤلفه ‌های زیر مشاهده کرد:
    *کیفیت پایین و نامناسب آب لوله ‌کشی شده.
    *فرسودگی خطوط لوله و برخی مخازن آب که تا ۳۰ درصد آب در لوله‌ کشی فرسوده تلف می ‌شود.
    *نبود اختیارات و قدرت کافی برای اجرای برخی طرح‌ های آبرسانی مانند درگیری با برخی اداره ها برای آبرسانی به شهرها.
    برطرف کردن این مشکلات توسط ۲ شرکت آب و فاضلاب شهری و روستایی می‌ تواند کمک فراوانی به کاهش مشکلات آب آشامیدنی کند.
    ۳- شرکت آب منطقه‌ ای:
    شرکت آب منطقه ‌ای به عنوان سیاستگذار اصلی و بلکه مدیر و مالک منابع آب دارای وظیفه ‌ای سنگین در ساماندهی حوزه آب و مدیریت صنعت آب است.
    این شرکت طی چند سال اخیر دچار نوعی رکود یا حتی ناتوانی در سیاستگذاری و شاید ضعف اراده در اجرای سیاست‌ های صنعت آب شده است.
    ارائه تخصیص و مجوز بهره ‌برداری آب به برخی طرح ‌های صنعتی با مصارف بسیار بالای آب و توجه نکردن به شرایط جغرافیایی و اقلیمی طی چند سال اخیر را می‌ توان از جلوه ‌های ناکارآمدی و ناکامی سیاستگذاری شرکت آب منطقه ‌ای در حوزه آب قلمداد کرد.
    هر چند کهگیلویه و بویراحمد به علت ناتوانی و ناکارآمدی مدیران سیاستگذار آن طی دهه ‌های اخیر دارای ضعف ‌های اساسی در زمینه سدسازی و بهره ‌برداری از روان ‌آب ‌های استان است اما نباید فراموش کرد که سیاست سازه‌ ای یا بتونی در وضعیت کنونی ایران از چرخه سیاستگذاری حوزه آب خارج شده و به جای آن سیاست فرهنگ با رویکرد صرفه ‌جویی یا مصرف بهینه به عنوان جایگزین سیاست بتونی در اولویت سیاستگذاری حوزه آب قرار گرفته است.
    در کنار توجه به ساخت و بهره‌ برداری از سدهایی مانند چم‌ شیر، تنگ ‌سرخ و شیو لازم است شرکت آب منطقه‌ ای کهگیلویه و بویراحمد مسائل زیر را نیز در دستور کار سیاستگذاری خود قرار دهد:
    *تغییر سیاست از بتونیسم به مصرف بهینه در کنار جبران عقب ماندگی حوزه سازه‌ ای.
    *استفاده از امکانات برای تبلیغ و ترویج فرهنگ صرفه ‌جویی یا مصرف بهینه.
    *نظارت دقیق‌ تر بر دیگر نهادهای مصرف کننده آب مانند سازمان جهاد کشاورزی، شرکت آب و فاضلاب شهری و روستایی و بخش صنایع.
    *تعمیر، بازسازی و نوسازی کانال ‌ها و خطوط انتقال آب تحت مالکیت شرکت آب منطقه‌ ای و استفاده از روش‌ های نوین برای کاهش تلفات آب.
    ۴- صنایع و شرکت نفت:
    بخش صنعت و به ویژه شرکت نفت و گاز و صنایع وابسته به آن در کهگیلویه و بویراحمد را می‌ توان از مصرف کنندگان اصلی آب دانست که تأثیر منفی و جبران ناپذیری بر آب و منابع آب این استان دارند.
    کهگیلویه و بویراحمد با وجود تمامی تلاش‌ های انجام شده طی چهار دهه اخیر هنوز نتوانسته جایگاه مناسبی در جدول استان‌ های توسعه یافته و به ویژه استان‌ های صنعتی شده ایران به دست آورد اما وضعیت کنونی صنعت استان از جمله شرکت نفت و گاز گچساران که دچار فرسودگی شدید تأسیسات است سالانه حدود ۳۰ میلیون مترمکعب آب از ذخایر دشت‌ های امامز‌اده جعفر و خیرآباد گچساران را مصرف می‌ کند.
    جلوه بارز صنعتی بودن کهگیلویه و بویراحمد را می ‌توان در صنعت نفت و گاز مشاهده کرد که البته بیشتر زیرساخت ‌ها و امکانات موجود آن به قبل از پیروزی انقلاب بر می‌ گردد.
    این بخش از صنعت که در مناطق گرمسیری کهگیلویه و بویراحمد مانند گچساران و بهمئی وجود دارد از بخش‌ های پرمصرف آب هستند.
    آلودگی منابع آب در این مناطق نیز بر مشکلات حوزه آب افزوده و مواردی مانند آلودگی رودخانه و دیگر منابع آب عشایر گچساران به علت شکستگی خط لوله نفت و نشت مواد نفتی به رودخانه.
    صنایع وابسته به صنعت نفت و گاز مانند پتروشیمی‌ ها نیز از مشترکان پرمصرف و البته آلوده کننده منابع آب محسوب می ‌شوند که در کهگیلویه و بویراحمد نیز سیاست‌ های هزینه‌ ساز و شکست خورده ساخت پتروشیمی همچنان ادامه دارد.
    جلوه‌ های ناکارآمدی سیاستگذاران حوزه آب کهگیلویه و بویراحمد در بخش صنعت به ویژه صنایع نفت و گاز را می‌ توان در موارد زیر مورد بررسی قرار داد:
    *ناسازگاری این صنعت با شرایط جغرافیایی و اقلیمی استان به ویژه در مناطق سردسیری مانند بویراحمد.
    *نامشخص بودن میزان و چگونگی مصرف و قیمت واقعی آب در این صنایع.
    *ایجاد آلودگی شدید در منابع آبی از جمله در چشمه‌ ها در بخش حفاری و نفوذ مواد نفتی به آب‌ های زیرزمینی.
    *بی توجهی و یا سرمایه ‌گذاری نامناسب در زمینه کاهش مصرف آب در این صنایع.
    *سیاستگذاری نامناسب برای بازیابی و بازآفرینی آب یا تصفیه پساب این ‌گونه صنایع.
    ۵- سازمان‌ های منابع طبیعی و محیط زیست:
    سازمان ‌های منابع طبیعی و محیط زیست که ارتباط تنگاتنگی با مسأله آب و هوا دارند را می‌ توان از جمله ذینفعان و یا بازیگران اصلی سیاستگذاری حوزه آب قلمداد کرد.
    طی چند سال اخیر سازمان محیط زیست در مسائل آلودگی هوا و آب به شدت تحت فشار افکار عمومی قرار گرفته است.
    سازمان منابع طبیعی نیز به خاطر برخی مسائل مانند زمین ‌خواری و کوه ‌خواری تحت فشار و زیر ذره‌ بین قرار دارد.
    نباید فراموش کرد که بخش حساسی از صدور مجوزهای ارائه شده برای بهره ‌برداری از منابع طبیعی و فعالیت در محیط زیست به این ۲ نهاد واگذار شده است.
    مجوزهایی که می‌ تواند وضعیت محیط زیست و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد و شهرستان ‌های آن را بهبود بخشیده و تقویت کند یا آنکه موجب ویرانی و آشفتگی محیط زیست و منابع طبیعی شود.
    تهیه و اجرای طرح ‌های آبخیزداری که طی سال ‌های اخیر مورد کم توجهی مسئولان قرار گرفته را می ‌توان از جمله وظایف یا سیاست‌ های کارآمدی دانست که باید در اولویت مسئولان این ۲ سازمان قرار گیرد.
    ۶- سازمان میراث فرهنگی:
    یکی از مهمترین مسائل کنونی در ایران را می ‌توان بحث تفریح، سفر و گردشگری دانست.
    گردشگری که در ردیف نیازهای اولیه زندگی مردم قرار گرفته را می ‌توان یکی از مسائل تأثیرگذار بر سیاستگذاری آب ایران و کهگیلویه و بویراحمد محسوب کرد.
    منابع آبی و جنگلی کهگیلویه و بویراحمد طی سال‌ های اخیر به شدت با چالش گردشگران مواجهه بوده است.
    موج رو به گسترش گردشگری در کهگیلویه و بویراحمد موجب شده منابع آب مناطق گردشگرپذیر به شدت آسیب دیده و آلودگی و خسارت های بسیاری به این مناطق وارد شود.
    با توجه به کاهش بارش نزولات جوی طی چند سال اخیر از یک سو و اقدام های برخی گردشگران در آتش زدن درختان و منابع طبیعی بسیاری از مناطق بکر کهگیلویه و بویراحمد را به کویر تبدیل کرده است.
    بنابراین اگر قرار است صنعت گردشگری در کهگیلویه و بویراحمد رونق یابد در کنار ایجاد امکاناتی مانند راه ‌های دسترسی و سرویس ‌های بهداشتی باید نظارت خاصی نیز بر استفاده از منابع آب و طبیعت در این مناطق انجام شود.
    وقتی آب کافی برای مصرف طبیعت نیز وجود ندارد هجوم گردشگران و نبود نظارت بر رفتار آنان موجب هدر رفتن و نابودی اندک منابع آبی موجود در کهگیلویه و بویراحمد نیز می ‌شود.
    در واقع آنچه سرزمین و شهروندان ایران در حال حاضر با آن مواجه شده ‌اند را می ‌توان بحران آب یا خشکسالی شدید نامید که زمانی نه چندان دور می ‌توانستیم به آن مسأله آب نیز بگوییم اما امروزه و به ویژه طی چند سال اخیر و مطابق با فرآیند زیر ایران و مردمش در فضای بحران آب قرار گرفته و در حال حرکت به سوی مرحله یا فضای فاجعه آب هستند.
    با توجه به فرآیند ایجاد و تشدید مشکلات مختلف که نمودار آن در زیر آمده می‌ توان گفت ایران از جمله کهگیلویه و بویراحمد در حال طی کردن مرحله بحران آب و ورود به مرحله فاجعه آبی هستند.
    دغدغه ⇐ مسأله ⇐ مشکل ⇐ معضل ⇐ بحران ⇐ فاجعه
    نباید فراموش کرد که شدت اهمیت موضوع در هر کدام از مراحل فوق بیشتر شده و از سوی دیگر هزینه ‌های حل آنها نیز به شدت افزایش یافته و راهکارهای ارائه شده نیز بسیار چالش برانگیز و حتی تنش‌ زا خواهند بود.
    با توجه به مرحله کنونی بحران آب در کهگیلویه و بویراحمد (البته مدیران ناکارآمد و ناتوان این استان مدعی تنش آبی هستند) تغییر و بهبود سیاستگذاری آب در استان باید در اولویت دستور کار مدیران ارشد بوده و در هر کدام از جلسه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استانی و شهرستانی باید به مسأله آب و نقش و تأثیر آن و بحران آب در مسائل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی پرداخته شده و جامعه برای رویارویی با فاجعه آب آماده شوند.
    مردم ایران و کهگیلویه و بویراحمد نیاز به شادکامی دارند و از آنجا که کسب خشنودی یکی از اصول مهم اقتصاد است که در ارتباط با کمیابی یا محدودیت منابع جلوه ‌نمایی می ‌کند و لازم است تأثیرات شدید و مخرب بحران و فاجعه آب بر شادی، شادکامی، خشنودی و سعادت مردم کهگیلویه و بویراحمد نیز مورد بررسی دقیق‌ تری قرار گیرد.
    به نظر می رسد شادکامی و سعادت اغلب مردم کهگیلویه و بویراحمد توسط بحران آب و ناکارآمدی سیاستگذاران آب این استان در معرض نابودی قرار گرفته است.
    امید است مسئولان ارشد کهگیلویه و بویراحمد و به ویژه استاندار و نمایندگان مردم این استان در مجلس شورای اسلامی ضمن توجه خاص به مسأله آب و تدوین سیاست ‌های کوتاه مدت برای دوره‌ فاجعه آبی که بسیار نزدیک است از نیروی انسانی توانمند و کارآمد استان در حوزه آب که در سراسر کشور حضور دارند برای طراحی و تدوین سیاست‌ های این حوزه استفاده کنند.
    اما در حال حاضر برای بهبود شرایط سیاستگذاری آب و جلوگیری از ورود به فاجعه آبی در کهگیلویه و بویراحمد می ‌توان از ترکیبی از توصیه ‌های سیاستی زیر استفاده کرد:
    •تشکیل ستاد سیاستگذاری آب با حضور کارشناسان و مسئولان مربوطه.
    •تعریف دقیق وضعیت کنونی کهگیلویه و بویراحمد و شهرستان‌ های مختلف آن برای تعیین اینکه در کدام مرحله از فرآیند کم آبی قرار دارند: بحران یا فاجعه آب.
    •ایجاد هماهنگی و یکپارچگی مدیریتی برای مقابله با بحران و فاجعه آب از طریق تقویت همان ستاد سیاستگذاری آب.
    •تهیه طرح ‌های کوتاه مدت و میان مدت برای مواجهه با بحران و فاجعه آبی در فصول بهار و تابستان که خیلی زود فرا خواهند رسید.
    •تلاش برای تهیه و اجرای طرح‌ های کوتاه مدت برای بازآفرینی پسماند آبی یا همان فاضلاب برای مصرف در بخش‌ های صنعت و کشاورزی.
    •تهیه نقشه و سند آمایش سرزمینی و سیاستگذاری بر اساس آن.
    •تهیه و تدوین طرح‌ های شیرین‌ سازی آب خلیج فارس توسط شرکت نفت و گاز گچساران و استفاده شرکت نفت و کارخانه ‌های پرمصرف آن از آب دریا که شیرین‌ سازی می‌ شود.
    •مذاکره با مسئولان ارشد استان‌ های بوشهر یا هرمزگان و تلاش برای متقاعدسازی آنان به منظور کاهش سهمیه و تخصیص آب آنها از سد کوثر در حالی که می‌ توانند با وجود منابع نفت و گاز عظیم خود با شیرین‌ سازی آب دریا بخش عمده آب مصرفی استان ‌های خود را تأمین کنند.
    •تهیه و پخش برنامه‌ هایی به منظور آماده سازی مردم برای زندگی در شرایط کم آبی و بی آبی در فصول بهار، تابستان و پاییز سال آینده.
    دریافت کننده: منصور زرگر**انتشار دهنده: سید ولی موسوی نژاد
    ۷۵۳۵/۶۱۱۰

    انتهای پیام /*


    اجتماعی


    بحران آب


    دیگر رسانه ها


    کهگیلویه و بویراحمد

    برچسب ها :
  • مطالب مرتبط
  • ارسال نظر