گمرک ایران با انتشار پیش‌نویس شیوه‌نامه اجرایی تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل یکسره کالا، تغییراتی را در نحوه انجام تشریفات صادرات پیش‌بینی کرده است. مهم‌ترین تغییر این طرح، ممنوعیت پذیرش اظهارنامه قطعی صادرات در گمرکات مرزی زمینی است. بر اساس این مقررات، صادرکنندگان باید مراحل اظهار و انجام تشریفات گمرکی را در گمرکی غیر از مرز خروج انجام دهند و گمرکات مرزی صرفاً مسئول عبور، کنترل نهایی و خروج کالا خواهند بود.
اظهار کالا در گمرکات مرزی با محدودیت جدید روبه‌رو می‌شود
بر اساس پیش‌نویس شیوه‌نامه منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، پذیرش اظهارنامه قطعی صادرات در گمرکات مرزی زمینی ممنوع خواهد شد. به این ترتیب، صادرکنندگان محموله‌هایی که از مسیر زمینی به کشورهای دیگر ارسال می‌شوند، باید تشریفات گمرکی صادرات را پیش از رسیدن به مرز خروج و در گمرکات داخلی انجام دهند.
مطابق این تغییر، گمرک مرزی دیگر محل انجام مراحل اصلی اظهار صادراتی نخواهد بود و وظایف آن به عبور محموله، کنترل نهایی و فراهم کردن شرایط خروج کالا محدود می‌شود.
وظایف گمرک مبدأ و مرز خروج در شیوه‌نامه جدید
در ساختار پیش‌بینی‌شده، مسئولیت انجام تشریفات صادراتی بر عهده گمرک مبدأ داخلی قرار می‌گیرد. این گمرک باید با استفاده از نظام مدیریت ریسک، بررسی‌های لازم را انجام دهد و مواردی مانند ارزیابی محموله‌های انتخاب‌شده برای مسیر قرمز، نمونه‌برداری، دریافت نظر آزمایشگاه در موارد ضروری، وصول عوارض صادراتی و اخذ مجوزهای قانونی را پیگیری کند.
در مقابل، گمرکات مرزی وظیفه نظارت و کنترل نهایی محموله‌ها را بر عهده خواهند داشت. استفاده از ابزارهایی مانند دوربین‌های پلاک‌خوان، تجهیزات توزین و دستگاه‌های آشکارساز از جمله روش‌های پیش‌بینی‌شده برای کنترل کالا در مرز خروج است.
استثناهای ممنوعیت اظهار صادراتی در گمرکات مرزی
این مقررات برای برخی مناطق و شرایط خاص، استثناهایی نیز در نظر گرفته است. بر اساس متن منتشرشده، برای استان‌های ایلام و گلستان و همچنین برخی گمرکات مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی، شرایط ویژه‌ای پیش‌بینی شده است.
بر این اساس، محموله‌های تولیدشده در این استان‌ها یا متعلق به دارندگان کارت بازرگانی صادرشده از اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی یا اتاق تعاون همان استان، در شرایط تعیین‌شده می‌توانند در گمرکات مربوط اظهار شوند؛ حتی اگر خروج نهایی کالا از مرز استان دیگری انجام شود.
همچنین محموله‌هایی که تشریفات صادراتی آن‌ها در گمرکات داخلی با ارزیابی فیزیکی انجام شده است، باید با وسایل حمل واجد شرایط پلمب به سمت مرز خروج ارسال شوند؛ مگر در مواردی که با توجه به ماهیت کالا امکان استفاده از این نوع وسایل حمل وجود نداشته باشد.
هدف از تغییر تشریفات گمرکی صادرات چیست؟
یکی از اهداف اصلی این تغییرات، کاهش توقف کامیون‌ها و محموله‌های صادراتی در پایانه‌های مرزی و جلوگیری از ازدحام در مسیرهای خروج کالا عنوان شده است. انتقال مراحل اصلی اظهار و ارزیابی به گمرکات داخلی می‌تواند باعث شود فعالیت‌های اداری و کنترلی پیش از رسیدن محموله به مرز انجام شود.
در نتیجه، مرزهای زمینی بیشتر بر کنترل نهایی و عبور کالا تمرکز خواهند کرد. با این حال، اجرای این شیوه‌نامه می‌تواند برای صادرکنندگان تغییراتی در برنامه‌ریزی حمل‌ونقل، انتخاب گمرک مبدأ و زمان‌بندی ارسال محموله‌ها ایجاد کند.
جمع‌بندی
بر اساس مقررات پیش‌بینی‌شده در شیوه‌نامه جدید گمرک، اظهارنامه صادراتی در گمرکات مبادی ورودی و خروجی مجاز پذیرفته نخواهد شد و صادرکنندگان باید تشریفات صادرات را در گمرکات دیگری انجام دهند. در این ساختار، گمرک مبدأ مسئول اظهار و ارزیابی کالا خواهد بود و مرز خروج به محل کنترل نهایی و خروج محموله تبدیل می‌شود. البته برای برخی استان‌ها و مناطق اقتصادی استثناهایی در نظر گرفته شده است. فعالان اقتصادی باید توجه داشته باشند که جزئیات اجرایی و دامنه استثناها تابع متن رسمی و ابلاغیه‌های گمرک خواهد بود.
